Prowadzenie i rozstrzyganie spraw o nieważność małżeństwa należy do kompetencji sądów kościelnych, które prowadzą proces sądowy mający na celu ustalenie, czy faktycznie zaskarżone małżeństwo zostało zawarte nieważnie i pozostaje nieważne z punktu widzenia prawa kanonicznego. Sądy kościelne nie wydają orzeczeń rozwodowych, czy też nie udzielają „rozwodów kościelnych”. Prawomocny wyrok jest odpowiedzią na wysuniętą wątpliwość: czy dane małżeństwo jest nieważne z konkretnego tytułu prawnego. Odpowiedź pozytywna, zawarta w prawomocnym wyroku, upoważnia strony, do zawarcia nowego związku małżeńskiego z inną osobą.

Proces o stwierdzenie nieważności małżeństwa kościelnego rozpoczyna się, wniesieniem skargi powodowej do sądu kościelnego.Skarga powodowa - nie jest to zapis czy zarys historii małżeństwa w oparciu o rozkład pożycia małżeńskiego. Skarga powodowa to przede wszystkim, zapis argumentacji uzyskanej na podstawie interpretacji prawnej całości historii małżeństwa od poznania aż do rozwodu cywilnego, jeśli został orzeczony.Argumentacja ukazana w skardze powodowej ma za zadanie przekazać informacje na temat zaistniałego problemu prawnego dotyczącego " wady zgody małżeńskiej" wady w oświadczeniu woli". Proces kościelny orzeka ważność lub nieważność umowy małżeńskiej, proces nie okrzeka winny strony ze związku małżeńskiego.
Przewodniczący trybunału, wydaje dekret o przyjęciu lub odrzuceniu skargi. Jeżeli skarga została przyjęta do przewodu sądowego, następuje proces sądowy, o czym strony zostają powiadomione i ustalony zostaje przedmiot sporu, czyli tytuł, z jakiego będzie prowadzony proces o nieważność małżeństwa. Obejmuje on etap instrukcji sprawy, gdzie sąd kościelny zbiera dowody, które pozwolą mu udzielić odpowiedzi na pytanie postawione w zawiązaniu sporu, czy zaskarżone małżeństwo z określonego tytułu jest faktycznie nieważne . Po wyczerpaniu wszelkich środków dowodowych następuje publikacja akt sądowych , po czym zamknięcie postępowania dowodowego i przygotowanie sprawy do wyrokowania oraz samo wydanie wyroku, od którego strony mają prawo apelacji do trybunału II instancji, jeżeli wyrok stwierdza ważność małżeństwa. Jeśli natomiast wyrok orzeka nieważność małżeństwa, wtedy apelację składa z urzędu obrońca węzła małżeńskiego.