Stwierdzenie nieważnośći małżeństwa kościelnego to nie jest proces o rozwód kościelny, unieważnienie małżeństwa czy też unieważnienie ślubu kościelnego.

Umowa małżeńska zgodnie z zasadami prawa kanonicznego, zobowiązuje strony do działań ukierunkowanych na budowanie wspólnego dobra małżeńskiego. Ważność umowy podlega zakwestionowaniu w momencie, kiedy okazuje się, że mimo deklaracji wyrażonej zgodnie z prawem, strona/y indywidualizują swoją koncepcję na życie małżeńskie, tak aby wykorzystywać drugą stroną do swoich egoistycznych celów. Małżeństwo wymaga współdziałania - chociażby w minimalnym zakresie, aby można byłoby konstruktywnie budować płaszczyznę porozumienia w kontekście tworzenia dobra wspólnego. Małżeństwo oznacza jedność koncepcyjną w mniejszym lub większym zakresie, jednak konsekwencją decyzji o małżeńskie powinna być gwarancja zdolności strona do dawania tego ważkiego od siebie co jest niezbędne do budowania autentycznej małżeńskiej emocjonalności. Domniemywa się, że strony deklarując i zawierając związek małżeński, pragną uformować swój rozwój emocjonalny - pragną zjednoczenia, które doprowadzi ich do jeszcze lepszych odziaływań międzyosobowych. W związku z powyższym małżeństwo to organizacja wspólnej pracy na rzecz rozwoju emocjonalnego stron; małżeństwo to wspólny wysiłek podejmowany przez strony, aby w konsekwencji budowania płaszczyzny kompromisu, realizować wspólne dobra małżeńskie. Potrzeba zdolności i odpowiedzialności emocjonalnej, aby można było praktykować tzw. minimum prawne - gwarantujące wspólnotowe oddziaływanie i tym samym działanie potwierdzające ważność małżeństwa.

Jakie mogą być przyczyny stwierdzenia nieważności małżeństwa w Kościele?

Stwierdzenie nieważnośći małżeństwa kościelnego z tytuły psychicznej niezdolności czyli Kan. 1095 n 3., jest najczęstszym tytułem z którego prowadzimy procesy kościelne.

 

Małżeństwo może zostać nieważnie zawarte z powodu jakieś przeszkody zrywającej kanony 1083 – 1094 Kodeksu Kanonicznego.

  •         wiek młodociany (14 lat dla kobiety i 16 dla mężczyzny),
  •         niezdolność płciowa (impotencja),
  •         istniejący węzeł małżeński ( małżeństwo z inną osobą),
  •         różność religii (ślub z osobą nieochrzczoną),
  •         święcenia,
  •         śluby lub profesja zakonna,
  •         uprowadzenie,
  •         przeszkoda występku (małżonkobójstwa),
  •         pokrewieństwo (w linii prostej i do 4 stopnia linii bocznej),
  •         powinowactwo (w linii prostej),
  •         przyzwoitości publicznej,
  •         pokrewieństwa prawnego (powstałego z adopcji)
  • Małżeństwo może zostać nieważnie zawarte na skutek braków dotyczących zgody małżeńskiej. Określone zostały przez prawodawcę w kanony 1095-1107.
  •         brak minimum małżeńskiego poznania
  •         pozbawienie używania rozumu,
  •         poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich,
  •         niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej,
  •         podstęp przy zawieraniu małżeństwa ( umyślne wprowadzenie w błąd),
  •         symulacja,
  •         wykluczenie któregoś z istotnych przymiotów lub elementów małżeństwa (jedność, nierozerwalność ,zrodzenie i wychowanie potomstwa),
  •         zawieranie małżeństwa pod warunkiem,
  •         przymus i bojaźń.
  •     Przyczyną nieważności małżeństwa mogą być braki dotyczące formy kanonicznej, a więc sposobu zawierania małżeństwa. Dotyczy w szczególności kapłana asystującego przy zawieraniu małżeństwa (posiadanie przez niego odpowiedniego upoważnienia), oraz zobowiązanie do zawierania małżeństwa przez katolików według formy kanonicznej
  • adres strony publikacji 

 

Proces kościelny małżeński rozpoczynamy od wprowadzenia do procedowania w sądzie kościelnym skargi powodowej. Przewodniczący trybunału kościelnego wydaje dekret o przyjęciu lub odrzuceniu skargi powodowej – czyli dowodzonego powództwa strony wnioskującej o zaskarżenie ważności małżeństwa. Jeżeli powództwo zostaje uznane za zasadne, czyli sędzia uznaje, że określana przez stronę powodową, dowodzenia interpretacja przedstawianej problematyki małżeńskiej, dotyczy definicji przesłanki prawnej – następuje proces sądowy. Sędzia przewodniczący w przedmiotowym procesie o stwierdzenie nieważności małżeństwa dekretem ustalony przedmiot sporu, czyli tytuł prawny na podstawie, którego będzie prowadzony proces kościelny o Stwierdzenie nieważności małżeństwa. Określony etap instrukcji sprawy, obejmuje sesję dowodową; istotny dla sprawy materiał dowodowy umożliwi stronie procesowej osiągnięcie wiarygodności przytaczanego powództwa, czyli strona procesowa, która uważa swoje małżeństwo za nieważnie zawarte, zobowiązana jest do udowodnienia twierdzenia procesowego.

Przepis kodeksowy zawarty w kan. 1060, stanowi: małżeństwo cieszy się przychylnością prawa. Opisywana przychylność odnosi się do małżeństwa, które zostało zawarte z zachowaniem przepisanej formy prawnej; małżeństwo uważa się za ważne zawarte, dopóki strona procesowa, która uważa małżeństwo za nieważnie zawarte, nie udowodni, że sakrament małżeństwa został nieważnie zawarty. Na podstawie przepisu kan. 1060 w wątpliwości dowodowej, czy małżeństwo jest ważne, sąd kościelny powinien opowiedzieć się za jego ważnością.

Podstawa prawna: (por. kan. 1501, 1060, 1674).


Rozwód kościelny: jak dostać?

Należy mieć na uwadze, że w postępowaniu o orzeczenie nieważności małżeństwa nie są przeprowadzane, jak w sądzie cywilnym – publiczne rozprawy – na zasadzie konfrontacji obojga stron wobec sędziego i świadków. Zeznania stron procesowych i świadków są składane indywidualnie w obecności sędziego trybunału i notariusza. Strony składają jedno zeznanie. Zeznania stron mają posłużyć sędziom trybunału kościelnego do zweryfikowania autentyczności stanu faktycznego zapisanego w skardze powodowej, jako określona argumentacja za nieważnością małżeństwa. Jeśli strona pozwana nie stawi się na wezwanie i nie przedstawi usprawiedliwienia, proces o stwierdzenie nieważności sakramentu małżeństwa, będzie kontynuowany bez udziału strony pozwanej. Po przedstawieniu środków dowodowych następuje publikacja akt sądowych, po czym zamknięcie postępowania dowodowego i przygotowanie sprawy do wyrokowania.

Podstawa prawna: kan. 1530, 1547, 1560, 1561, 1592

WAŻNE! Sformułowania, unieważnienie małżeństwa kościelnego, unieważnienie sakramentu małżeństwa, czy też unieważnienie ślubu kościelnego są to sformułowania niezgodne z prawem kanonicznym.

Unieważnienie oznacza, orzeczenie nieważności po uprzedniej ważności. W procesie kościelnym o orzeczenie nieważności małżeństwa chodzi o stwierdzenie, że dane małżeństwo było nieważnie zawarte od początku wadliwej czynności prawnej w postaci zawarcia związku małżeńskiego. Każdy adwokat kościelny, zobowiązany jest przez sąd kościelny do przedstawienia stronie zainteresowanej, wyczerpujących informacji na temat procedury kanonicznej w przedmiocie procesowym o orzeczenie nieważności małżeństwa.